پژوهش حاضر باهدف سنتز ادبیات مربوط به همکاری های پژوهشی بین المللی در راستای شناسایی عوامل امتناع همکاری های پژوهشی بین المللی در آموزش عالی کشور صورت گرفته است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی است و با روش کیفی فراترکیب انجام شده است. جامعه آماری، کلیه مطالعات انجام شده در بازه زمانی 1380 الی 1398 می باشد. در این راستا 69 پژوهش در زمینه موضوع موردنظر ارزیابی و درنهایت 25 مقاله به صورت هدفمند انتخاب گردید و با تحلیل محتوا و ترکیب ادبیات مربوط، درمجموع 119 کد، 15 مفهوم، 8 مقوله کلیدی طی فرایند جست وجو و ترکیب نظام مند متون شناسایی و مورد تحلیل قرار گرفت و اعتبار آن از طریق آزمون کاپای کوهن تایید گردید. نتایج تحلیل نشان داد، که مهم ترین عوامل امتناع کلیدی شناسایی شده شامل: عوامل سیاسی؛ فرهنگی؛ ساختاری؛ سیاست گذاری؛ فناوری ارتباطات و اطلاعات؛ زیرساخت مالی، فضا و تجهیزات؛ فردی و عوامل مربوط به زبان خارجی می باشد. این پژوهش ازآن جهت که درک عمیقی از ادبیات موجود در مورد موضوع پژوهش با شناسایی عوامل امتناع همکاری های پژوهشی بین المللی ارایه می دهد، می تواند در سیاست گذاری های آموزش عالی در راستای گسترش همکاری های پژوهشی بین المللی در آموزش عالی مورداستفاده قرار گیرد.

هدف از پژوهش حاضر، بررسی وضعیت همکاری های علمی - بین المللی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی ایران است. روش تحقیق در این مقاله، در مرحله اول کیفی و در مرحله بعد به صورت کمی است. جامعه آماری در این پژوهش مشتمل بر اعضای هیئت علمی دانشگاه های برتر حوزه همکاری های علمی - بین المللی که توسط وزرات علوم، تحقیقات و فناوری معرفی شده اند، (دانشگاه های تهران، شهید بهشتی، صنعتی شریف، امیرکبیر و علم و صنعت) که 3169 نفر هستند. براین اساس، حجم نمونه مطابق با فرمول کوکران 342 نفر است. ابزار گردآوری داده ها در این پژوهش، پرسشنامه محقق ساخته است که به منظور تعیین روایی آن از نظرات متخصصان و صاحب نظران حوزه همکاری های علمی - بین المللی، و به منظور محاسبه پایایی پرسشنامه ها از روش آلفای کرونباخ استفاده شده است. آلفای محاسبه شده برای پرسشنامه مذکور 0.92 بوده است. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها، در بخش کیفی، از روش تحلیل محتوا و در بخش کمی، از آزمون های تحلیل عاملی، میانگین وزنی و آزمونt تک نمونه ای بهره برده شد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که وضعیت همکاری های علمی - بین المللی در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی ایران چندان مطلوب نبوده و آموزش عالی ایران برای همگام شدن با این حرکت جهانی و دستیابی به اهداف سند چشم انداز 1404، راه زیادی جهت از میان برداشتن موانع در این زمینه پیش رو دارد.

مقدمه باتوجه به جهانی شدن و تغییرات محیطی که در حال اتفاق افتادن است، کم تر سازمان یا نهادی را می توان یافت که بدون ارتباط با دنیای پیرامون خود دوام بیاورد، نظام آموزش عالی نیز از این امر مستثنی نیست و امروزه توسعه فعالیت های علمی بین المللی به یکی از دغدغه های اصلی دانشگاه های برتر جهان در راستای افزایش اعتبار، کیفیت، درآمدزایی و برندسازی تبدیل شده است. پژوهش حاضر نیز با هدف شناسایی عوامل بازدارنده همکاری های علمی بین المللی در نظام آموزش عالی کشور انجام شده است. روش ها پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و با رویکرد کیفی انجام شده است. گروه هدف پژوهش حاضر مدیران بخش بین الملل دانشگاه های دولتی کشور و صاحب نظران این حوزه بود. مشارکت کنندگان در پژوهش 10 نفر از مدیران بخش بین الملل دانشگاه های دولتی و 4 نفر از صاحب نظران این حوزه که با استفاده از مصاحبه نیمه ساختار یافته داده های پژوهش از آن ها جمع آوری گردید و جهت تحلیل داده ها از روش تحلیل مضمون استفاده شد. یافته ها مجموع کدهای آزاد استخراج شده از محتوای مصاحبه ها 126 مورد بود که پس از ادغام کدهای مشابه با یکدیگر درنهایت 83 کد استخراج و در 10 مفهوم مشابه طبقه بندی و درنهایت در 5 تم اصلی دسته بندی شدند. موانع ساختاری، فرهنگی، سیاسی، زبانی، مالی و تجهیزات و زیرساخت های فیزیکی به عنوان مهم ترین موانع همکاری های علمی بین المللی از دیدگاه مدیران بخش بین الملل دانشگاه های دولتی و صاحب نظران این حوزه شناسایی شد. نتیجه گیری یکی از دلایلی که همکاری های علمی بین المللی در آموزش عالی کشور به صورت مطلوب انجام نشده، عدم توجه کافی سیاست گذاران و تصمیم گیران آموزش عالی کشور به عوامل بازدارنده در این زمینه بوده است. بنابراین یافته های این پژوهش می تواند در سیاست گذاری های آموزش عالی در راستای گسترش همکاری های علمی بین المللی در آموزش عالی مورد استفاده قرار گیرد.

مقدمه: توسعه فعالیت های بین المللی در راستای درآمدزایی، برندسازی، افزایش کیفیت و کسب اعتبار به دغدغه اصلی دانشگاه های تراز اول دنیا تبدیل شده است. لذا پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل توسعه همکاری های علمی بین المللی در نظام آموزش عالی کشور با رویکرد نظریه داده بنیاد انجام شده است. روش ها: پژوهش حاضر با بهره گیری از روش تحقیق کیفی از نوع نظریه داده بنیاد و مصاحبه با نمونه منتخب هدفمند مدیران بخش بین الملل دانشگاه های دولتی کشور(10 نفر) و صاحب نظران (5 نفر) این حوزه انجام شد. مصاحبه ها با استفاده از روش ها: ی کدگذاری اشتروس و کوربین (باز، انتخابی و محوری) تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان دهنده شش بعد متشکل از شرایط علی (منابع انسانی، زیرساخت های فیزیکی، عوامل اقتصادی، عوامل فرهنگی، عوامل فناوری)، پدید محوری (همکاری های آموزشی و پژوهشی، اعضای هیات علمی، سیاست گذاری)، راهبرد (داشتن برنامه استراتژیک برای همکاری های علمی بین المللی، سازمانی، حمایتی)، شرایط زمینه ای (ظرفیت های دانشگاه، جو سازمانی بین المللی، نگرش بین المللی)، شرایط مداخله گر (دولت، شرایط سیاسی کشور، جهانی شدن) و پیامدها (توسعه دیپلماسی، افزایش کیفیت، حل مسایل و مشکلات جامعه، معرفی تمدن ایرانی به دنیا، درآمدزایی) است. نتیجه گیری: با توجه به نتایج پژوهش حاضر دانشگاه ها برای کسب اعتبار، برندسازی، افزایش کیفیت و درآمدزایی نیاز دارند که در زمینه توسعه فعالیت های علمی بین المللی گام بردارند، الگوی ارایه شده در این پژوهش می تواند در این زمینه راه گشا باشد.

امروزه توسعة فعالیت های علمی بین المللی به یکی از دغدغه های اصلی دانشگاه های برتر جهان در راستای افزایش اعتبار، کیفیت، درآمدزایی و برندسازی تبدیل شده است. لذا پژوهش حاضر با هدف شناسایی گفتمان-های شکل دهنده به همکاری های علمی بین المللی در آموزش عالی ایران انجام شده است. پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و با رویکرد کیفی انجام شده است. گروه هدف پژوهش حاضر، مدیران بخش بین الملل دانشگاه های دولتی کشور و صاحب نظران این حوزه بود. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی 13 نفر از مدیران بخش بین الملل دانشگاه های دولتی و 5 نفر از صاحب نظران این حوزه به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها نیز از مصاحبه نیمه ساختاریافته استفاده گردید و تحلیل داده ها به روش تحلیل مضمون انجام شد. پس از تجزیه و تحلیل داده های حاصل از مصاحبه، مجموع کدهای آزاد استخراج شده از مصاحبه ها 119 کد بود که پس از ادغام کدهای مشابه با یکدیگر در نهایت 75 کد باقی ماند که در 6 مفهوم مشابه طبقه بندی و در نهایت گفتمان های شکل دهده به همکاری های علمی بین المللی در آموزش عالی کشور در 4گفتمان اصلی شامل: گفتمان فرهنگی، گفتمان اقتصادی، گفتمان بین المللی بودن علم و گفتمان سیاسی دسته بندی شدند.

جریان جهانی شدن، یک ماهیت فراملیتی برای ظرفیت های فنی و علمی در جهان ایجاد نموده و به عنوان یکی از چالش های اصلی آموزش عالی در کشورهای در حال توسعه شناخته شده است. این پدیده با قرار دادن روند گسترده ای پیش روی خدمات آموزشی برون مرزی، برخی از کشورهای توسعه یافته را به سوی سرمایه گذاری مستقیم خارجی در آموزش با هدف همکاری علمی با سایر کشورها با هدف ارتقای کیفیت نیروی انسانی، دستیابی به مهارت های موجود در مکان های جدید، انتخاب دانشجو برای دانشگاه های داخلی، کاهش هزینه ها، داد و ستد آزادتر و بهره گیری از محیط های سرمایه گذاری جدید سوق داده است.عوامل محرک بی شماری برای پیشبرد آموزش عالی جهانی وجود دارد. از جمله این عوامل می توان به ظهور فناوری ارتباطات اطلاعاتی اشاره نمود. این فناوری مرزهای جغرافیایی را از بین می برد. به گونه ای که متقاضیان می توانند در کشور خود خدمات آموزش عالی مورد نیاز را از دانشگاه های معتبر در گوشه دیگری از جهان تامین نمایند. بدین ترتیب پدیده جهانی شدن تنها در صورتی یک فرصت خواهد بود که واحدهای آموزش عالی بتوانند ناکارآمدی های خود را بر طرف کنند، در غیر اینصورت سیلاب جهانی شدن هم متقاضیان خدمات آموزشی (دانشجویان) و هم ارایه دهندگان آموزش (اساتید و نخبگان علمی) را جذب خواهد کرد.این مقاله با توجه به تحولات و تغییرات پیوسته جهان به بررسی ابعاد جهانی سازی آموزش عالی می پردازد.